Atos wint grote overheidsaanbesteding GT Connect

Oude en nieuwe wereld komen samen in tender voor 300 gemeenten

De overheid heeft een reputatie als het gaat om (het aanbesteden van) ICT-projecten. De tender GT Connect voor de inkoop van telefonie en UC voor bijna 300 gemeenten is een van de grootste op dit terrein en Atos is eind maart als winnaar uit de bus gekomen. Een analyse van een megatender.

 

De aanbesteding van de communicatie van alle gemeenten speelt al enige tijd. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft er sinds 2015 voor gekozen om de inkoop van onder andere telecomdiensten gezamenlijke neer te leggen bij de organisatie VNG Realisatie dat aanbestedingstrajecten voor overheden begeleidt. Wie weet is dat gedaan tegen de achtergrond van diverse bekende ICT-drama’s bij uiteenlopende overheden. Hoe dan ook, uit naam van de gemeenten zijn onder de naam GT (Gemeentelijke Communicatie) inmiddels twee aanbestedingen voor mobiele communicatie (GT Mobiel
1 en 2) en één aanbesteding voor vaste communicatie (GT Vast) uitgevoerd. De inkoop van multifunctional printers en software staat nog op de rol.

Openbaar aanbesteden kan disproportioneel zijn bij gecompliceerde ontwerpopdrachten

Ook speelt VNG Realisatie een rol bij het maken van collectieve afspraken met marktpartijen. Zo heeft VNG namens honderden gemeenten recent afspraken gemaakt over de algemene voorwaarden van Microsoft voor het gebruik van Office 365, Windows 10, beveiligingsproducten en collaboration tools. Voor gemeenten gelden nu dus gunstige voorwaarden. Ze kunnen zelf bepalen of ze er gebruik van maken.

Het doel van VNG Realisatie met het gezamenlijk inkopen van diensten voor overheden is het ontzorgen van gemeenten en een dienstverlening tegen lagere kosten. Vier op de vijf gemeenten (308 van 380) nemen nu gezamenlijk diensten af. Het projectteam GT is verantwoordelijk voor het opstellen en uitvoeren van de aanbestedingsprocedures en wordt bijgestaan door vertegenwoordigers van de gemeenten en aangestuurd door een stuurgroep waar de VNG voorzitter van is.

Atos wint aanbesteding

De huidige aanbestedingsprocedure is GT Connect en betreft de inkoop van telefonie en UC. De inschrijving is een aantal keer uitgesteld maar is in februari gesloten. De aanbesteding zag en ziet er bij eerste aanblik zeer aantrekkelijk uit en dus toonden veel partijen in eerste aanleg veel belangstelling. Het merendeel reageerde echter verschrikt op de hoge eisen en complexiteit van de opdracht en heeft zich teruggetrokken. Uiteindelijk hebben alleen KPN, Vodafone, Atos en Triple P zich ingeschreven voor de tender.
Bij het schrijven van dit artikel (eind maart) heeft VNG in een persbericht bekendgemaakt dat Atos Nederland na een ‘uitgebreide en nauwgezette beoordeling van de ingediende inschrijvingen’ als winnaar van GT Connect uit de bus is gekomen. De raamovereenkomst heeft volgens het bericht een waarde van circa 83 miljoen euro. De andere deelnemers KPN en Vodafone waren duurder en Triple P heeft zich niet gekwalificeerd voor inschrijving.

Er geldt nog wel een wachttermijn tot 12 april zodat andere marktpartijen mogelijk bezwaar kunnen aantekenen* tegen de keuze van VNG. Als geen andere aanbieders bezwaar maken tegen de gunning van het contract aan Atos, dan treedt de raamovereenkomst in werking. Die gemeenten die als eerste starten, mogen vanaf 12 april contact leggen met Atos. Overigens zal VNG, samen met externe partijen, namens de deelnemende gemeenten nog wel de functionaliteit en veiligheid van de nieuwe omgeving toetsen door middel van een Proof of Delivery (PoD). Deze PoD loopt van 12 april tot 7 augustus 2019.

Omvang

Het is nu afwachten of GT Connect succesvol zal uitpakken voor de gemeenten. Het gaat immers om een megadeal waarin standaardisatie onvermijdelijk is. Maar gaat dat werken voor een diverse groep deelnemers in het collectief? De aanbesteding betreft de gezamenlijke inkoop van telecomdiensten voor zo’n 290 gemeenten met samen net geen 130.000 aansluitingen en ongeveer evenveel medewerkers. Daarvan zijn bijna 8.500 callcenter-medewerkers waarvan er volgens de specificaties ruim 5.200 gelijktijdig actief (kunnen) zijn. De installed base van de deelnemende gemeente is momenteel een ratjetoe aan merken, waarvan Mitel, Avaya en Alcatel – in aantallen aansluitingen – de belangrijkste zijn.

De looptijd van GT Connect is maximaal twaalf jaar. Na ondertekening van het raamcontract mogen alle deelnemende gemeenten individueel zogenaamde ‘nadere overeenkomsten’ van vier jaar maken met de leverancier. Zij mogen die afspraak drie keer met een jaar verlengen. Het is mogelijk om voorafgaand aan en aan het einde van de nadere overeenkomst steeds een half jaar te reserveren voor migratie naar en van GT Connect. Voor de individuele deelnemers is de looptijd hierdoor maximaal acht jaar. Omdat gemeenten tot vier jaar na het sluiten van het raamcontract (in april 2023 dus) nog kunnen instappen onder deze voorwaarden, is het contract van de aanbieder met
GT Connect derhalve twaalf jaar.

Opdracht

In de raamovereenkomst is de opdracht omschreven als ‘diensten die invulling geven aan de huidige en toekomstige behoeften op het gebied van communicatievoorzieningen’. In gewoon Nederland komt dit neer op telefonie, videocommunicatie, UC en callcenter-features voor interne en externe communicatie. De benodigde hard- en software moet, op enkele uitzonderingen na, door de leverancier worden geïmplementeerd, beheerd en aangeboden op één of meerdere locaties. De gemeenten nemen de diensten af via eigen dataverbindingen naar die locatie(s). Daarnaast zijn ook diensten uitgevraagd die de communicatie ‘ondersteunen of verrijken’. Voorbeelden hiervan zijn de integratie van ICT-systemen van derden, trainingen, additioneel operationeel beheer, aanvullende (maatwerk)rapportages en security. Het is de gemeenten toegestaan om andere externe adviseurs in te schakelen. Voorzieningen voor communicatie bij calamiteiten vallen buiten de overeenkomst.

Telefonie, UC én collaboration

Primair in de aanbesteding is de gezamenlijke inkoop van telefonie en aanverwante diensten. De installed base van de deelnemende gemeente bestaat nu (in volgorde van aantallen aansluitingen) uit Mitel, Avaya, Alcatel, Cisco, Siemens, NEC, Aastra, Nortel, Panasonic, Amnex en Swyx. Zoals het ernaar uit ziet moet de leverancier alle
huidige apparatuur bij de deelnemende gemeenten vervangen en een nieuwe communicatie-oplossing aanleggen op een centrale plek en de telefonie- en UC-diensten vanuit die locatie aan de deelnemende gemeenten aanbieden.

Oude en nieuwe wereld van telecom moeten samenkomen op een nog niet vertoonde schaal

Wat de UC-diensten betreft, stelt VNG Realisatie dat functionaliteit van bestaande systemen nog ‘sterk in beweging’ is maar ook dat de mate waarin veel gemeenten deze afnemen nog sterk verschilt. De vraag is of de projectorganisatie hiermee feitelijk bij de leverancier heeft bedongen dat deelnemende gemeenten zich niet hoeven committeren aan de collectieve inkoop hiervan. Immers, ‘de markt’ heeft nog geen coherent UC-aanbod.

Nou mag dat feitelijk misschien wel zo zijn, maar met die formulering lijkt het alsof het voor Atos onduidelijk en onzeker is of de nieuwe klanten ook daadwerkelijk hun dienst zullen afnemen. Sterker nog, Atos lijkt de gemeenten zelfs de keuzevrijheid te moeten geven om al dan niet gebruik te maken van de eigen oplossingen. Het is zelfs een grond voor uittreding uit het contract.

Verder hebben deelnemers nog het recht hebben om een UC-oplossing van een derde partij te kiezen en dan is Atos volgens de documentatie min of meer verplicht die oplossing te integreren ‘voor zover de third party oplossing dit mogelijk maakt’.

Eindgebruikersapparatuur

Hetzelfde geldt in zekere zin voor de inzet van eindgebruikersapparatuur (lees: vaste toestellen). Ook hiervoor geldt dat de gemeenten niet verplicht zijn het merk af te nemen van Atos, die toestellen van derden niet mag blokkeren. Alle generieke SIP-apparatuur moet worden toegestaan. Meevaller is wel dat Atos niet aansprakelijk wordt gesteld voor onvolledige werken van apparatuur van derden. Nou zal dat wel loslopen want een multivendor telefonie-omgeving bouwen is minder ingrijpend dan het integreren van diverse UC-oplossingen. Telefoons werken immers beter met elkaar samen dan UC-diensten.

Aanbestedingswet

De tender is omvangrijk, niet alleen wat betreft aantallen gebruikers maar ook op het gebied van eisen. Daar zijn er zo’n 1.000 van en het zijn geen wensen. Verreweg het merendeel ervan is relatief standaard maar er zitten ook complexe eisen tussen. En dit zijn echt eisen met, naar het schijnt, forse boetes als niet (tijdig) aan de eisen wordt voldaan.
In essentie moeten een hele reeks PBX’en, cloudtelefonie en UC-omgevingen naadloos worden gekoppeld. Nou, we weten allemaal hoe makkelijk dat is voor één bedrijf… en dit gaat om 130.000 medewerkers bij bijna 300 organisaties. Ook moet Atos zijn dienstverlening integreren met oplossingen, apparatuur en endpoints van derden en heeft dus niet 100 procent controle en zeggenschap over die systemen.

In dat licht is de Aanbestedingswet 2012 interessant die het proportionaliteitsbeginsel noemt als het gaat om aanbestedingen. De Herziene Gids Proportionaliteit van de Rijksoverheid beschouwt proportionaliteit als één van de dragende beginselen van het aanbestedingsrecht. Dit beginsel houdt in dat keuzes die een aanbestedende dienst maakt en de eisen en voorwaarden die zij stelt bij een aanbesteding, in redelijke verhouding (proportioneel) moeten staan tot de aard en omvang van de aan te besteden opdracht. Een openbare procedure kan volgens de gids disproportioneel zijn bij de aanbesteding van een gecompliceerde ontwerpopdracht. In dat geval moet een ongelimiteerd aantal marktpartijen namelijk kosten maken om aan de voorwaarden te voldoen. Volgens deze wet ligt het in dit geval voor de hand om een niet-openbare procedure (met voorselectie) te volgen. Dan moeten enkel de partijen met een redelijke kans op de opdracht offertekosten maken.

Wat nu?

Atos Nederland heeft de opdracht dus gewonnen. Gezien de aard van de aanbesteding zal Atos vermoedelijk (vooral) de diensten gaan bieden die het 3,5 jaar geleden heeft verworven bij de overname van Unify. Dit bedrijf is de rebranding van de divisie Siemens Enterprise Communications dat in 2006 door Siemens werd gesplitst van Nokia Siemens Networks en is 2013 is gerebrand tot Unify. Voor de ouderen onder ons: het gaat hier om de merknamen HiCom, HiPath, OpenScape, Circuit et cetera. In november 2015 is Unify overgenomen door Atos dat nu dus een voiceplatform, collaborationtools en UC-applicaties kan bieden. Veel is nog speculatie want Atos en Unify mogen tot 12 april niet praten over de tender.

Ook andere partijen zijn terughoudend in hun mening. Er zijn wel leveranciers die anoniem willen reageren. Een niet bij naam genoemde leverancier zegt ‘sceptisch’ te zijn over de aanbesteding. Deze tender zal volgens hem leiden tot een ‘schier onmogelijke complexe best of both worlds maatwerkoplossing voor corporate én mkb-achtige klanten tegen de laagste prijs en dat bestaat niet’. Een specialist van een andere anonieme leverancier benoemt de huidige tender als de ‘meest heftige aanbesteding die ik heb gezien in de twaalf jaar dat ik namens mijn werkgever op aanbestedingen reageer’.

Diverse partijen hebben gereageerd op een oproep van de redactie op LinkedIn. “Iedereen wil een auto in alle kleuren en met alle opties terwijl aan de leverancier gevraagd wordt dit met een zwarte T-Ford te realiseren”, reageert Carlo Borger van Alcatel Lucent University vergelijkbaar. “De overheid werkt door de opzet van VNG mooi samen en bereikt inkoop- en kwaliteitsvoordeel door onder andere gebruik te maken van zo veel mogelijk standaardisatie”, aldus senior adviseur communicatie-infrastructuur Carlo van Vliet van Nemesys eveneens in een reactie via LinkedIn. “Systemintegrators hebben de juiste papieren om de vereiste integratie tussen de verschillende domeinen te realiseren. Maar een flexibele systemintegrator van de uitgevraagde omvang is volgens mij nog niet actief in de Nederlandse markt.”

Maatwerk onmogelijk

Paul Kievit van NEC Enterprise Solutions reageert wel publiekelijk en zet vraagtekens bij deze aanbesteding. De gebruikersgroep is in zijn ogen ‘te divers’ waardoor maatwerk dus onmogelijk is. Hij denkt dat NEC bij veel overheden in staat is gebleken om voorkeursleverancier te worden door juist de flexibiliteit om maatwerk te bieden die in zijn woorden ‘toegesneden is op de individuele organisatie’.“

De tender is omvangrijk en heeft zo’n 1.000 eisen

 

“Uit ervaring als leverancier van telefonie, UC en dataverkeer voor kleine en grote organisaties waarvan veel gemeentelijke, regionale en landelijke overheden, blijkt dat ‘one size fits all’ niet bestaat”, zegt Kievit. “De communicatiebehoeften van kleine gemeenten zijn niet te vergelijken met die van de metropolen. Noch qua omvang, noch qua functionaliteit. Dit geldt voor de interne communicatie tussen medewerkers en voor de externe communicatie met burgers en relaties. Op zichzelf kunnen raamcontracten prima werken als ze voldoende flexibiliteit en vrijheid hebben zodat de afzonderlijke afnemers een op hun organisatie toegesneden maatoplossing met de leverancier kunnen afspreken”, aldus Kievit.

Lastige klus

Kortom, deze tender is een uitermate lastig klus met veel complexiteit voor zowel de gemeenten (eindklant) als voor Atos die nu als leverancier is gekozen. De vraag is dan ook gerechtvaardigd of collectieve inkoop op deze schaal voor beide partijen een gewenste situatie is. Het lijkt gemakkelijk te zeggen dat ‘vroeger alles beter was’. Toen de gemeenten hun inkoop nog zelf regelden, zaten er weliswaar vaak (dure) consultants tussen overheid en leverancier maar waren de lijntjes in ieder geval kort en waren de behoeften per gemeente duidelijk. Nu komen alle ingekochte diensten op een grote hoop en heeft de winnaar gewonnen op prijs. Is dit korte termijn beleid of innovatief inkopen? “Gaat deze manier van uitvragen leiden tot succes of tot lijden en teleurstellingen”, vraagt een consultant zich op LinkedIn af. Hoe dan ook moeten de oude en nieuwe wereld van telecom in deze tender samenkomen op een, in Nederland, nog niet vertoonde schaal. Nu maar hopen dat we in 2000-zoveel niet tegen een Parlementaire Enquête aankijken.

De bekendmaking van Atos Nederland als winnaar van de tender GT Connect was voor de deadline van dit dossier. De finale toewijzing na de wachttijd tot 12 april was echter na de deadline.

[Dit artikel is eerder gepubliceerd in Channel Connect Telecom & VoIP Dossier 2019]

Lees het artikel hier in PDF